Pentest คืออะไร — ทุกเรื่องที่ต้องรู้ก่อนจ้างทดสอบเจาะระบบ

การทดสอบเจาะระบบ (Penetration Testing หรือ Pentest) คือกระบวนการจำลองการโจมตีจริงต่อระบบสารสนเทศขององค์กร เพื่อค้นหาช่องโหว่ที่ผู้โจมตีสามารถใช้ประโยชน์ได้ก่อนที่จะเกิดเหตุการณ์จริง บทความนี้รวบรวมนิยาม กระบวนการ ประเภท และข้อมูลที่จำเป็นสำหรับผู้ที่กำลังพิจารณาจ้างทดสอบเจาะระบบ

นิยาม Pentest จากมาตรฐานสากล

แหล่งอ้างอิงหลักที่ใช้นิยามการทดสอบเจาะระบบ ได้แก่:

• NIST SP 800-115 (Technical Guide to Information Security Testing and Assessment) กำหนดว่า Penetration Testing คือกระบวนการทดสอบความปลอดภัยที่ผู้ทดสอบพยายามหลีกเลี่ยงหรือเอาชนะมาตรการรักษาความปลอดภัยของระบบ โดยใช้เทคนิคเดียวกับผู้โจมตีจริง เพื่อระบุวิธีการเข้าถึงระบบโดยไม่ได้รับอนุญาต [1]
• OWASP (Open Worldwide Application Security Project) นิยาม Pentest ว่าเป็นการทดสอบความปลอดภัยเชิงรุกที่มุ่งเน้นการประเมินความเสี่ยงของระบบผ่านการจำลองการโจมตี [2]
• PTES (Penetration Testing Execution Standard) กำหนดมาตรฐานกระบวนการทดสอบเจาะระบบอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมตั้งแต่การวางแผนจนถึงการรายงานผล [3]

ทำไมต้องทำ Pentest — สถิติที่ควรรู้

ข้อมูลจากรายงานประจำปีของสองแหล่งหลักชี้ให้เห็นว่าภัยคุกคามไซเบอร์มีแนวโน้มรุนแรงขึ้น:

Verizon Data Breach Investigations Report (DBIR) 2025

• วิเคราะห์เหตุการณ์ด้านความปลอดภัย 22,052 เหตุการณ์ และยืนยันการรั่วไหลของข้อมูล 12,195 ครั้ง จาก 139 ประเทศ [4]
• การโจมตีด้วย Ransomware เพิ่มขึ้น 37% คิดเป็น 44% ของเหตุการณ์รั่วไหลทั้งหมด (เพิ่มจาก 32% ในปีก่อน) [4]
• การใช้ประโยชน์จากช่องโหว่ (Vulnerability Exploitation) เป็นช่องทางเริ่มต้นของการโจมตีถึง 20% เพิ่มขึ้น 34% จากปีก่อน โดยเฉพาะช่องโหว่ Zero-day ใน Edge Device และ VPN [4]
• การเกี่ยวข้องของบุคคลที่สาม (Third-party) ในเหตุการณ์รั่วไหลเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่า จาก 15% เป็น 30% [4]

IBM Cost of a Data Breach Report 2025

• ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยจากเหตุการณ์ข้อมูลรั่วไหลทั่วโลกอยู่ที่ 4.44 ล้านดอลลาร์สหรัฐ [5]
• สถาบันการเงินมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ย 5.56 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อเหตุการณ์ [5]
• ระยะเวลาเฉลี่ยในการตรวจพบและควบคุมเหตุการณ์อยู่ที่ 241 วัน ซึ่งเป็นค่าต่ำสุดในรอบ 9 ปี [5]
• องค์กรที่ใช้ AI และ Automation อย่างเต็มรูปแบบประหยัดค่าใช้จ่ายได้ประมาณ 1.9 ล้านดอลลาร์สหรัฐ [5]

ตัวเลขเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าการตรวจพบช่องโหว่ก่อนผู้โจมตีมีผลตอบแทนที่ชัดเจนทั้งในด้านการลดความเสียหายทางการเงินและระยะเวลาการตอบสนอง

7 ประเภทของ Penetration Testing

การทดสอบเจาะระบบแบ่งตามเป้าหมายและขอบเขตที่ทดสอบ ดังนี้:

1. Web Application Pentest

ทดสอบเว็บแอปพลิเคชัน ครอบคลุมช่องโหว่ตาม OWASP Top 10 2025 เช่น Broken Access Control, Injection และ Security Misconfiguration รายละเอียดเพิ่มเติมที่ บริการทดสอบเว็บแอปพลิเคชัน

2. Mobile Application Pentest

ทดสอบแอปพลิเคชันบน iOS และ Android รวมถึงการตรวจสอบการเก็บข้อมูลในอุปกรณ์ การสื่อสารกับ API และกลไกการยืนยันตัวตน

3. API Pentest

ทดสอบ API (Application Programming Interface) โดยเฉพาะ REST API และ GraphQL ครอบคลุมปัญหาด้าน Authentication, Authorization, Rate Limiting และ Input Validation

4. Network Pentest

ทดสอบโครงสร้างพื้นฐานเครือข่ายทั้งภายในและภายนอก (Internal/External) ตรวจสอบ Firewall, Router, Switch และบริการเครือข่ายต่าง ๆ

5. Wireless Pentest

ทดสอบความปลอดภัยของเครือข่ายไร้สาย รวมถึงการตั้งค่า Wi-Fi, โปรโตคอลการเข้ารหัส และการแยกเครือข่าย (Network Segmentation)

6. Red Team Assessment

การจำลองการโจมตีเต็มรูปแบบโดยไม่จำกัดขอบเขตเฉพาะระบบใดระบบหนึ่ง ผู้ทดสอบใช้เทคนิคหลากหลายรวมถึง Physical Security และ Social Engineering เพื่อทดสอบความสามารถในการตรวจจับและตอบสนองของทีม Blue Team

7. Social Engineering

ทดสอบความตระหนักด้านความปลอดภัยของบุคลากรผ่านการจำลอง Phishing, Vishing (โทรศัพท์) และ Physical Access โดย Verizon DBIR 2025 ระบุว่า Human Element เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์รั่วไหลประมาณ 60% [4]

กระบวนการ 7 ขั้นตอนตาม PTES

Penetration Testing Execution Standard (PTES) กำหนดกระบวนการทดสอบเจาะระบบไว้ 7 ขั้นตอน [3]:

ขั้นตอนที่ 1: Pre-Engagement Interactions (การตกลงก่อนเริ่มงาน)

กำหนดขอบเขต (Scope), กฎการปฏิบัติ (Rules of Engagement), ระยะเวลา, เป้าหมาย และข้อจำกัดร่วมกับลูกค้า รวมถึงการลงนาม NDA และสัญญา

ขั้นตอนที่ 2: Intelligence Gathering (การรวบรวมข้อมูล)

รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับเป้าหมายทั้งจากแหล่งเปิด (OSINT) และเทคนิคเชิงรุก เช่น DNS Enumeration, Port Scanning และ Technology Fingerprinting

ขั้นตอนที่ 3: Threat Modeling (การสร้างแบบจำลองภัยคุกคาม)

วิเคราะห์ข้อมูลที่รวบรวมได้เพื่อระบุจุดอ่อนที่มีโอกาสถูกโจมตีสูงสุดและกำหนดลำดับความสำคัญในการทดสอบ

ขั้นตอนที่ 4: Vulnerability Analysis (การวิเคราะห์ช่องโหว่)

ใช้เครื่องมืออัตโนมัติร่วมกับการตรวจสอบด้วยมือเพื่อค้นหาช่องโหว่ในระบบ รวมถึงการประเมินความเป็นไปได้ในการใช้ประโยชน์จากช่องโหว่

ขั้นตอนที่ 5: Exploitation (การใช้ประโยชน์จากช่องโหว่)

พยายามใช้ประโยชน์จากช่องโหว่ที่ค้นพบเพื่อพิสูจน์ผลกระทบจริง โดยควบคุมให้อยู่ในขอบเขตที่ตกลงไว้

ขั้นตอนที่ 6: Post-Exploitation (หลังการเจาะระบบ)

ประเมินผลกระทบเมื่อเข้าถึงระบบได้ รวมถึงการทดสอบ Lateral Movement, Privilege Escalation และการเข้าถึงข้อมูลสำคัญ

ขั้นตอนที่ 7: Reporting (การรายงานผล)

จัดทำรายงานที่ประกอบด้วย Executive Summary สำหรับผู้บริหาร และ Technical Report สำหรับทีม IT/Security พร้อมคำแนะนำในการแก้ไขช่องโหว่แต่ละรายการ

Black-box / Grey-box / White-box — เลือกแบบไหนดี

รูปแบบการทดสอบแบ่งตามระดับข้อมูลที่ผู้ทดสอบได้รับ:

สำหรับองค์กรส่วนใหญ่ Grey-box เป็นตัวเลือกที่ให้ผลลัพธ์คุ้มค่าที่สุด เพราะผู้ทดสอบมีข้อมูลเพียงพอที่จะเจาะลึกโดยไม่เสียเวลากับ reconnaissance มากเกินไป ดูรายละเอียดแนวทางการเลือกรูปแบบที่ Assessment Approach

Pentest กับ VA ต่างกันอย่างไร

อ่านบทความเปรียบเทียบเชิงลึกได้ที่ VA กับ Pentest ต่างกันอย่างไร

ใครควรทำ Pentest

• สถาบันการเงิน — ธปท. กำหนดให้ทำ Pentest ระบบ Internet-facing อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ตามประกาศ สกช. 5/2566 ข้อ 6.7 [6]
• หน่วยงานที่ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล — พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) กำหนดให้ต้องมีมาตรการรักษาความปลอดภัยที่เหมาะสม [7]
• หน่วยงาน CII — พ.ร.บ. การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562 กำหนดให้ตรวจสอบด้าน Cybersecurity เป็นประจำทุกปี [8]
• หน่วยงานที่มีเว็บไซต์ — มาตรฐานเว็บไซต์ สกมช. 2568 กำหนดให้หน่วยงานกลุ่มที่ 1 ต้องทำ VA และ Pentest ตามระดับผลกระทบ [9]
• องค์กรที่ต้องการ Compliance — มาตรฐาน ISO 27001, PCI DSS และ SOC 2 ต่างกำหนดให้ต้องทดสอบความปลอดภัยเป็นระยะ

ขั้นตอนถัดไป

1. อ่าน คู่มือ Pentest ฉบับสมบูรณ์ เพื่อเข้าใจกระบวนการทำงานร่วมกับผู้ทดสอบ
2. ใช้ เครื่องมือประเมินราคา เพื่อประมาณงบประมาณเบื้องต้น
3. ดู บริการทดสอบเจาะระบบทั้งหมด ของ ITSL
4. เตรียมตัวด้วย Checklist 15 ข้อก่อนจ้าง Pentest

แหล่งอ้างอิง

1. NIST SP 800-115, Technical Guide to Information Security Testing and Assessment, National Institute of Standards and Technology, September 2008 — csrc.nist.gov
2. OWASP, OWASP Testing Guide v4.2 — owasp.org
3. Penetration Testing Execution Standard (PTES) — pentest-standard.org
4. Verizon, 2025 Data Breach Investigations Report — verizon.com/dbir
5. IBM Security, Cost of a Data Breach Report 2025 — ibm.com
6. ประกาศ ธปท. สกช. 5/2566 เรื่องหลักเกณฑ์การกำกับดูแลความเสี่ยงด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ข้อ 6.6–6.7 — bot.or.th
7. พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) — ratchakitcha.soc.go.th
8. พ.ร.บ. การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562 — ratchakitcha.soc.go.th
9. ประกาศ กมช. เรื่องมาตรฐานการรักษาความมั่นคงปลอดภัยสำหรับเว็บไซต์ พ.ศ. 2568 — ncsa.or.th